Istorija pirata, Pirati sa kariba, Otok Tortuga, Port Rojal

Ko su pirati? Pirati (engleski Pirates) su pljačkaši koji vrše razbojstva na moru, ponekad i na obali. Piratstvo (engleski Piracy) je nastalo još u antičkim vremenima ali se najviše raširilo tokom 17. veka. Danas pirati najviše deluju na Tihom i Indijskom oceanu.

Istorija pirata – Antički i srednovekovni pirati

Istorija pirata počinje u Antičkom dobu, koje je obilovalo piratima, grčkim i rimskim. Najviše su delovali na Sredozemnom moru. Nakon pada Zapadnog Rimskog carstva kao pirati su se najviše isticali Vikinzi, pomorski narod sa severa Evrope. Vikinzi su svojim brzim brodovima tipa drakar stigli čak do Afrike, Rusije i Amerike.

Piratstvo na Karibima


Mapa Port Rojal, Tortuga i Nju Providens – Karipsko more

Nakon Kolumbova otkrića Amerike 1492. najveće pomorske sile toga vremena Španija i Portugal krenule su stvarati kolonije u Južnoj i Srednjoj Americi (iliti Zapadnoj Indiji, kako ju je Kolumbo nazvao). Najviše kolonija je osnovala Španija dok se Portugal više orjentisao na trgovinu s Indijom i dalekim Istokom. Porobivši srednjoameričke domorodačke narode Inke, Maje i Asteke, Španci su stekli kontrolu nad brojnim rudnicima plemenitih metala. Zbog velikog rasta španskog bogatstva i druge evropske države počinju osnivati kolonije na Karibima radi iskorištavanja prirodnih bogatstava Novog sveta. Krajem 16. i početkom 17. veka na Karibima nastaju kolonije Engleske, Francuske i Nizozemske a krajem 17. veka i Danske. Ali u poređenju sa španskim kolonijama sve su druge bile malobrojne i slabo razvijene.

Veliko klasično doba piratstva trajalo je od 1560. do 1720. Pirati su najuspješniji bili od 1640. do 1680. Suparništvo među kolonijama i želja za trgovačkom premoći dovodili su do čestih ratova. Dva najpoznatija piratska sedišta na Karibima su bili otok Tortuga, a nakon 1640. grad Port Royal na otoku Jamaica nakon 1655.

Tortuga

 

Tortuga (španjolski Kornjača) je otok smješten uz severnu obalu otoka Hispaniola. 1625. engleski i francuski kolonisti odbegli iz verskim ratova zahvaćene Europe naselili su se na Tortugi i bavili se poljoprivredom no 1629. Španjolci su napali Tortugu pobivši gotovo sve stanovnike da bi ga zatim odmah napustili. Preživeli stanovnici željni osvete udružili su se sa bukanirima s Hispaniole i počeli s napadima na španjolske brodove.

Bukaniri (engleski Buccaneers) su bili bivši robijaši, razbojnici, odbegli robovi i obični ljudi prognani iz Europe koji su se naselili uglavnom na Hispanioli. Živeli su od lova na divlje životinje čije su meso sušili na vatrama zvanima boucan (odatle dolazi i njihov naziv) koje su prodavali brodovima u prolazu. Neki su uzgajali duvan koji je na tom zemljištu izvrsno uspevao. Neki su se željni brze i velike zarade otiskivali na more u čamcima i u velikim grupama napadali španjolske brodove s dragocenim teretima postavši pirati. Francuski bukanir Pierre le Grand (francuski Veliki Pierre) je oko 1650. sa jednim brodićem i 30-ak ljudi zauzeo admiralski brod španjolske flote koji je prevozio zlato. Nakon 1630. većina bukanira prelazi na Tortugu i ona postaje stecište najgoreg evropskog ološa koji se želio brzo obogatiti.

1633. Francuzi su pokušali na Tortugi organizirati trgovinu crnim robljem dovedenim iz Afrike no ona nije zaživjela i 1635. se potpuno ugasila. Iste godine Španjolci su ponovno osvojili Tortugu da bi ju opet napustili jer je otok bio premalen da bi za njih imao stratešku važnost. Engleski i francuski pirati su tada ponovno naselili otok a uskoro su im se pridružili nizozemski. Španjolci su zbog toga 1638. ponovno napali otok ali ovoga puta su bili poraženi. Od 1640. pirati i bukaniri na Tortugi su se međusobno nazivali Bratstvo obale (engleski Brethren of the Coast). 1654. Španjolci su ponovno napali i osvojili Tortugu no pirati i bukaniri su se vratili već slijedeće godine s namerom da nastave svoje pljačkaške pothvate. 1660. iz Francuske je na Tortugu stigao guverner koji je preuzeo vlast na otoku. 1670. vreme bukanira je počelo prolaziti a Tortuga se pod francuskom vlašću počinje okretati zakonu. Pirati s Tortuge prelaze u službu francuskog kralja i do 1685. vrijeme bukanira je završilo.

Port Rojal

Port Royal je bio centar trgovačke aktivnosti na otoku Jamaica sve do potresa 7. jun 1692. koji ga je potpuno razrušio i uzrokovao da dvije trećine grada potone u Karipsko more. Preživeli stanovnici Port Royala su kasnije izgradili grad Kingston. Bio je popularno mesto za pirate koji su tu trošili svoja blaga.

Nakon što su Englezi preoteli Španjolcima otok Jamaicu 1655. i osvojili glavni grad Spanish Town nisu imali dovoljno vojnih snaga da se odupru u slučaju španjolskog ili francuskog napada. Zbog toga je 1659. guverner Jamaice pozvao pirate i bukanire da se nasele na otoku i brane ga u slučaju potrebe. Rezultat je bio nastanak grada na južnoj obali Jamaice, Port Royala. Pirati i bukaniri su osnovali Port Royal iz više razloga. Nalazio se u blizini puteva španjolskih trgovačkih brodova pa je bio savršena baza za brze napade. Luka je bila dovoljno velika i prostrana za smeštaj velikog broja brodova te njihovo popravljanje i opskrbljivanje. Bio je početna tačka za mnoge piratske napade na španjolska naselja. Iz Port Royala, engleski gusar Henry Morgan je napao Panamu, Portobello i Maracaibo. John Davis, Roche Brasiliano, Edward Mansfield i ostali čuveni pirati su se naselili u Port Royalu.

1660. Port Royal je bio poznat kao „Sodoma Novog sveta“ gde većinu stanovništva čine pirati, koljači i prostitutke. Zahvaljujući bogatstvu koje su pirati oteli Španjolcima Port Royal je izrastao u jedan od najvećih gradova Novoga sveta i bio je ekonomski najvažnija engleska kolonija. Svega nekoliko godina nakon nastanka Port Royal je od Spanish Towna preuzeo funkciju glavnog grada Jamaice. Na vrhuncu popularnosti grad je imao po jednu krčmu na svakih deset kuća. Tokom dvadesetogodišnjeg razdoblja koje je završilo 1692. u Port Royalu je živelo 6500 ljudi. U gradu su se počeli naseljavati trgovci, plemići, zanatlije i kovači koji su živeli u dve stotine izgrađenih zgrada. 1688. Port Royal je posetilo 213 brodova a gradsko bogatstvo se povećavalo iz dana u dan.

Nakon što je Henry Morgan postao zamjenik guvernera Jamaice Port Royal se počeo menjati. Pirati više nisu bili potrebni za obranu grada. Trgovina robljem postizala je sve veću važnost. Ugledni građani su izjavili da je dobar glas grada narušen. 1687. Jamaica je donela anti-piratske zakone. Umesto da bude sigurno mesto za pirate Port Royal je postao mesto njihovih smaknuća. Mnogi pirati su završili na vešalima u Port Royalu.

1692. razarajući potres je pogodio Port Royal. S obzirom da je većim delom bio smešten na peščanom grebenu dve trećine grada je završilo na dnu mora. U kataklizmi je poginulo oko 2000 ljudi. Nakon potresa Spanish Town je ponovno postao glavni grad Jamaice. Rađeni su pokušaji da se Port Royal obnovi jer je trećina grada još uvijek bila čitava ali 1704. grad je poharao požar. Nekoliko uragana tokom prve polovine 18. veka dokrajčilo je Port Royal a njegovo mesto je kasnije zauzeo grad Kingston.

Gusari

Gusari (engleski Privateers) su bili bivši pirati ili civili koji su posedovali brodove kojima su napadali trgovačke brodove ili kolonije one zemlje koja je trenutno u ratu sa zemljom koja im pruža zaštitu. Za svoje napade su dobivali dozvole u obliku Kraljevskog iliti Gusarskog pisma (engleski Letter of Marque) koja su ima jamčila da u slučaju zarobljavanja neće biti obešeni nego da će se prema njima odnositi kao prema ratnim zarobljenicima koji će biti pušteni uz otkup ili razmenu. Kraljevskim pismom gusari bi se takođe obvezali da će deo pliena koji steknu predati kralju i zemlji koja im pruža zaštitu. Najpoznatiji engleski gusari bili su Francis Drake (1540.-1596.) i Henry Morgan (1635.-1688). Francuski gusar Rene Duguay-Trouin (1673.-1736.) je 1711. sa flotom od 17 brodova i posadom od 5700 ljudi zauzeo portugalsku koloniju u Južnoj Americi Rio de Janeiro. Za vrieme američkog rata za nezavisnost škotski kapetan John Paul Jones je vodio gusarski rat protiv Britanaca. Toekom francuskih revolucionarnih ratova francuski gusari su zarobili ili uništili 5500 britanskih trgovačkih brodova dok su britanski gusari zarobili ili uništili 1000 francuskih trgovačkih brodova. Francuski pomorac Jean Lafitte je 1812. u Meksičkom zalivu uz znanje vlasti SAD-a i s dozvolom Kolumbije napadao engleske i španjolske brodove. Tokom američkog građanskog rata vlasti južnjačke Konfederacije su civilnim brodovima izdavali dozvole za napade na brodove severne Unije.

Piratstvo u 18. veku

Iako su evropske države krajem 17. veka uspostavile veću kontrolu nad Karipskim morem pirati su i dalje delovali. Upravo tada pirati na svetskim morima počinju koristiti kao svoj simbol crnu zastavu sa nekakvim zastrašujućim simbolom, ljudskom lubanjom sa prectranim kostima ili u nekim slučajevima celim ljudskim kosturom. Krajem 17. i početkom 18. veka većina pirata premešta svoje aktivnosti na Indijski okean i zapadnu obalu Afrike. Oni pirati koji su ostali na Karibima naselili su se na otoku New Providence na Bahamskom otočju.

Nju Providens

Jedna od najboljih prirodnih luka na Karibima poćetkom 18. veka postala je utočište pirata i krijumčara. Piratske delatnosti u New Providenceu su trajale otprilike od 1710. do 1725. Pirati sa New Providencea su svoj plen sa opljačkanih španjolskh i francuskih brodova prodavali u slabo razvijenim i potrepštinama gladnim engleskim kolonijama na jugoistočnim obalama Severne Amerike. U tome treba tražiti razloge za tako dugačak opstanak jednog od posljednjih piratskih gnezda na Karibima. Najčuveniji među poslednjim karipskim piratima – Charles Vane, Benjamin Hornigold, Edward Teach Crnobradi, Stede Bonnet, John Rackham, Samuel Bellamy i mnogi drugi su živjeli na New Providenceu. Polovinom dvadesetih godina 18. veka britanske vlasti postavljaju guvernera u gradiću Nassau na New Providenceu. Guverner Woodes Rogers, engleski gusar i bivši pirat objavio je amnestiju za sve pirate koji odustanu od pljačkanja i stave se u službu engleskoga kralja. Većina pirata je tako i učinila dok su oni koji nisu prihvatili amnestiju ili otplovili za Indijski okean na otok Madagaskar ili uhvaćeni i obešeni.

Piratstvo na Indijskom okeanu

Indijski okean je takođe bio privlačan piratima kao veliko i bogato lovište. Oko krajnjeg juga Afrike redovno su plovili brodovi engleske, nizozemske i portugalske Istočnoindijske trgovačke kompanije.

Nizozemska Istočnoindijska kompanija osnovana 1602. bila je jedna od prvih evropskih trgovačkih udruženja koje se trgovale s Indijom, Kinom i Japanom. Istočnoindijske komapanije, nakon što su postigle monopol u trgovini s Istokom počele su prema Evropi upučivati brodove s bogatim tovarima svile, začina, duhana, plemenitih metala i dragulja. Jedan od prvih pirata koji su svoju delatnost sa Kariba proširili na istok je bio Henry Avery. Najveće piratsko utoćište na Indijskom okeanu bio je otok Madagaskar uz jugoistočnu obalu Afrike.

Madagaskar

Madagaskar su još 1614. kao bazu koristili francuski gusari koji su djelovali na Crvenom moru. Oko 1650. ratne mornarice su napustile otok i on je postao odmorište piratskih posada.

Podelite ovaj članak

Оставите одговор

Ваша адреса е-поште неће бити објављена. Неопходна поља су означена *